Dron: początki. Co musisz wiedzieć, zanim zaczniesz latać

Zanim zaczniesz latać, musisz zrozumieć pięć rzeczy: w jakiej kategorii lotu się poruszasz, jaką klasę ma Twój dron, czym jest VLOS, gdzie przebiegają strefy geograficzne i jakie obowiązki spoczywają na Tobie jako pilocie. Te pojęcia wracają w każdym przepisie, na każdym egzaminie i w każdym poradniku, więc bez nich reszta jest niezrozumiała.

Ten tekst nie tłumaczy, jak latać, tylko co znaczą słowa, których używa prawo. Przepisy dronowe w Unii Europejskiej ustala EASA, czyli Europejska Agencja Bezpieczeństwa Lotniczego, i są one wspólne dla wszystkich państw członkowskich. Krajowy nadzór lotniczy dokłada do tego własne strefy, procedury zgłaszania i czasem wymóg ubezpieczenia, więc szczegóły zawsze potwierdzasz u siebie.

Trzy kategorie lotu: otwarta, szczególna, certyfikowana

Przepisy EASA dzielą wszystkie loty dronem na trzy kategorie według poziomu ryzyka, a nie według tego, czy latasz hobbystycznie czy zarobkowo.

Kategoria otwarta obejmuje loty o niskim ryzyku i to w niej mieści się praktycznie całe latanie rekreacyjne oraz duża część komercyjnego. Nie wymaga zezwolenia, tylko rejestracji operatora i potwierdzenia kompetencji. Dron musi ważyć poniżej 25 kilogramów, latać w zasięgu wzroku pilota, nie wyżej niż 120 metrów nad ziemią, nie nad zgromadzeniami ludzi i bez zrzucania czegokolwiek.

Kategoria szczególna zaczyna się tam, gdzie kończy się otwarta: loty poza zasięgiem wzroku, powyżej 120 metrów, nad ludźmi, cięższym sprzętem. Wymaga zezwolenia od nadzoru lotniczego albo działania w ramach gotowego scenariusza standardowego STS, i wcześniejszej analizy ryzyka.

Kategoria certyfikowana dotyczy operacji o najwyższym ryzyku, jak transport ludzi czy materiałów niebezpiecznych, i przypomina lotnictwo załogowe. Początkującego nie dotyczy w żadnym stopniu.

Podkategorie A1, A2, A3 wewnątrz kategorii otwartej

Kategoria otwarta dzieli się na trzy podkategorie, a różnica między nimi sprowadza się do jednego pytania: jak blisko ludzi wolno Ci latać.

A1 to loty w pobliżu ludzi. Wolno Ci przelecieć nad pojedynczymi osobami niezaangażowanymi w lot, choć nie wolno robić tego celowo ani zawisać nad nimi, i nigdy nad zgromadzeniami. Dotyczy dronów klasy C0 i C1.

A2 to loty w bezpiecznej odległości od ludzi, czyli co do zasady 30 metrów w poziomie, a przy włączonym trybie niskiej prędkości 5 metrów. Dotyczy dronów klasy C2 i wymaga osobnego certyfikatu kompetencji A2, zdobywanego po egzaminie przed uprawnionym podmiotem.

A3 to loty z dala od ludzi, w terenie, gdzie nie narazisz osób postronnych, przy zachowaniu co najmniej 150 metrów od obszarów mieszkalnych, handlowych, przemysłowych i rekreacyjnych. Dotyczy dronów C3, C4 oraz cięższego sprzętu bez klasy.

Podkategoria wynika z klasy drona i Twoich uprawnień jednocześnie. Sam certyfikat nie przeniesie ciężkiego drona do A1, a lekki dron nie zmusza Cię do latania w A3.

Klasy C0 do C6: co oznaczają

Klasa CE to etykieta nadana przez producenta, opisująca właściwości techniczne drona istotne dla bezpieczeństwa. Znajdziesz ją na obudowie i w dokumentacji.

C0 to drony poniżej 250 gramów masy startowej, z ograniczeniem prędkości do 19 metrów na sekundę. Najłagodniejszy reżim, podkategoria A1.

C1 to drony poniżej 900 gramów, spełniające wymogi dotyczące energii uderzenia, wyposażone w Remote ID i geoawareness. Również A1, ale z dodatkowymi wymaganiami.

C2 to drony poniżej 4 kilogramów, z trybem niskiej prędkości. Podkategoria A2, po zdaniu odpowiedniego egzaminu.

C3 i C4 to drony poniżej 25 kilogramów, przy czym C4 to modele bez trybów automatycznych, przeznaczone dla modelarzy. Obie klasy latają w A3.

C5 i C6 nie należą do kategorii otwartej. To klasy przeznaczone do kategorii szczególnej, wykorzystywane w scenariuszach standardowych. C5 to zwykle dron C3 z zestawem doposażenia, C6 to sprzęt do lotów z większą prędkością i zasięgiem.

Drony kupione przed wprowadzeniem systemu klas nie mają etykiety i podlegają zasadom przejściowym opartym na samej masie.

VLOS, BVLOS i EVLOS

VLOS to skrót od Visual Line of Sight, czyli lot w zasięgu wzroku. Oznacza, że przez cały czas widzisz drona gołym okiem, bez lornetki, i potrafisz określić jego położenie oraz otoczenie na tyle, by uniknąć kolizji.

Kluczowe jest słowo gołym okiem. Podgląd z kamery na ekranie aparatury nie jest VLOS, bo nie pokazuje, co dzieje się obok drona. Okulary korekcyjne są dopuszczalne, lornetka służy jedynie do doraźnego sprawdzenia, nie do prowadzenia lotu. W praktyce VLOS kończy się szybciej, niż wskazuje zasięg radiowy: mały dron znika z pola widzenia po kilkuset metrach, choć łączność działa dalej.

BVLOS, czyli Beyond Visual Line of Sight, to lot poza zasięgiem wzroku. Zawsze wymaga kategorii szczególnej i zezwolenia, nigdy nie mieści się w kategorii otwartej.

EVLOS to rozszerzony zasięg wzroku z pomocą obserwatorów, którzy utrzymują kontakt wzrokowy z dronem i komunikują się z pilotem. To również kategoria szczególna.

Strefy geograficzne

Strefa geograficzna to obszar, w którym loty dronem są zabronione, ograniczone lub wymagają zgody. Państwa wyznaczają je samodzielnie i publikują w oficjalnych aplikacjach oraz na mapach.

Typowe strefy to okolice lotnisk i lądowisk, tereny wojskowe, parki narodowe i rezerwaty, obszary wokół infrastruktury krytycznej jak elektrownie i zakłady chemiczne, więzienia oraz obiekty rządowe. Miasta bywają objęte ograniczeniami wysokości albo wymogiem zgłoszenia lotu.

Strefy dzielą się na trwałe i czasowe. Czasowa strefa może pojawić się na kilka godzin z powodu imprezy masowej, akcji ratunkowej albo wizyty państwowej. Dlatego mapę sprawdzasz przed każdym lotem, nie raz na sezon.

Wiele dronów ma wbudowany geoawareness, który ostrzega o strefie lub blokuje start. To pomoc, nie źródło prawdy: baza w dronie bywa nieaktualna, a odpowiedzialność za sprawdzenie strefy spoczywa na Tobie.

Podstawowe obowiązki pilota

Niezależnie od kategorii i klasy drona, kilka zasad obowiązuje zawsze w kategorii otwartej.

Utrzymuj drona w zasięgu wzroku przez cały lot. Nie przekraczaj 120 metrów nad poziomem terenu, mierząc od najbliższego punktu ziemi, a nie od miejsca startu. Nie lataj nad zgromadzeniami ludzi. Nie przewoź ładunków niebezpiecznych i niczego nie zrzucaj z drona. Ustępuj pierwszeństwa statkom powietrznym z załogą, a jeśli zobaczysz samolot lub śmigłowiec, natychmiast obniż lot i wyląduj.

Do tego dochodzą obowiązki formalne: rejestracja operatora, numer operatora naniesiony na drona, ważne potwierdzenie kompetencji, aktywne Remote ID, jeśli dron je posiada, i sprawdzenie stref przed startem. Odpowiadasz też za prywatność osób, które mogą znaleźć się w kadrze, oraz za szkody wyrządzone dronem.

Osobno pamiętaj o zdrowym rozsądku, którego przepisy nie opiszą: nie latasz po alkoholu, nie latasz przy warunkach przekraczających możliwości sprzętu, nie latasz nad cudzą posesją bez potrzeby.

Najczęstsze pytania

Czy potrzebuję uprawnień, żeby latać dronem rekreacyjnie?

Tak, w kategorii otwartej potrzebujesz potwierdzenia kompetencji niezależnie od tego, czy latasz dla przyjemności czy zarobkowo, bo przepisy EASA dzielą loty według ryzyka, a nie według celu. Wyjątek dotyczy tylko najlżejszych dronów klasy C0 poniżej 250 gramów w podkategorii A1, gdzie wymogi są minimalne, choć rejestracja operatora nadal obowiązuje przy dronie z kamerą. Szczegóły potwierdź u krajowego nadzoru lotniczego.

Czym różni się kategoria otwarta od szczególnej?

Kategoria otwarta to loty o niskim ryzyku, bez zezwolenia, z twardymi ograniczeniami: do 25 kilogramów, w zasięgu wzroku, do 120 metrów, nie nad zgromadzeniami. Kategoria szczególna zaczyna się, gdy przekraczasz którekolwiek z tych ograniczeń, i wymaga zezwolenia nadzoru lotniczego albo działania w ramach scenariusza standardowego, poprzedzonego analizą ryzyka. Praktycznie całe latanie rekreacyjne mieści się w kategorii otwartej.

Czy 120 metrów liczy się od miejsca startu?

Nie, limit 120 metrów mierzy się od najbliższego punktu powierzchni ziemi, a nie od miejsca, z którego wystartowałeś. Jeśli lecisz nad opadającym zboczem, wysokość względem terenu rośnie, choć wysokość na telemetrii pozostaje ta sama. Przy locie w pobliżu przeszkody wyższej niż 105 metrów wolno wznieść się do 15 metrów ponad jej wierzchołek, za zgodą właściciela obiektu.

Co to jest Remote ID i czy mnie dotyczy?

Remote ID to system zdalnej identyfikacji, który nadaje w czasie rzeczywistym numer operatora, pozycję drona i pozycję pilota, tak by służby mogły ustalić, kto lata. Wymóg dotyczy dronów klasy C1, C2, C3 i C5, C6, natomiast C0 jest z niego zwolniony. Jeśli Twój dron obsługuje Remote ID, musisz wprowadzić w jego ustawieniach numer operatora i nie wolno tej funkcji wyłączać.

Następny krok

Wróć do tej listy, gdy natkniesz się na nieznany skrót w innym artykule lub na egzaminie. Kolejny logiczny krok to sprawdzenie, w której podkategorii mieści się Twój dron, a potem przejście przez listę formalności przed pierwszym lotem. Materiały i trener w dronexamine przeprowadzą Cię przez wszystkie te pojęcia w formie pytań egzaminacyjnych, dzięki czemu utrwalisz je szybciej niż samym czytaniem.